powrót do strony głównej

archiwum

w tym wydaniu:

AKI:

dlaczego?

bajdula:

kraj zwany Polską

nowa arka

polowanie na czarownice

skarga na prawicę

wybacz  Winnetou

Klikacz:

mają sporo racji

Leszek Derda:

broń uranowa i NATO

Magdalena:

wołanie o pomoc

owczy pęd

#Marcel:

megalomania

mats:

okiem sąsiadów

MF:

tacy my

micra:

dwa felietony

StefanDetko:

pod kołami platformy

ZASADA:

niskie ceny

3beata:

uniwersytet now@

Poszukiwanie korzyści i zysków w handlu z innymi narodami jest motywem starym i względnie stałym, zmieniły się natomiast sposoby oraz rozmiary tej działalności. Już od najdawniejszych czasów ludzie kontaktowali się ze sobą ponad granicami narodowymi i państwowymi. Czasem czynili to aby zrabować sąsiadów, wziąć niewolników lub zagarnąć ziemię, częściej jednak granice przekraczali kupcy szukający nabywców na swoje towary lub handlowcy chcący zaopatrzyć się w rzadkie dobra.

Epoka handlu (1500-1850) obejmuje okres od podróży Kolumba do Ameryki do początków rewolucji przemysłowej. Motywem przewodnim do prowadzenia handlu była wtedy osobista chęć wzbogacenia się kupca. Handlowcy kupowali często poszukiwane dobra w dalekich egzotycznych krajach aby z zyskiem odsprzedać je w Europie.

Epoka odkryć (1850-1914) obejmuje okres do wybuchu pierwszej wojny światowej. Panujący wówczas sposób prowadzenia handlu można określić jako kolonialny. Państwa uprzemysłowione pozyskiwały potrzebne do produkcji surowce z krajów kontrolowanych gospodarczo i politycznie przez własne korporacje.

Epoka koncesji (1914-1945) państwa słabsze gospodarczo otwierały się dla zagranicznych inwestorów, mając na uwadze zarówno racje ekonomiczne jak i społeczne. Coraz częściej inwestorzy z krajów wysoko uprzemysłowionych zatrudniali w swych filiach zagranicznych miejscowy personel.

Epoka narodowa obejmuje dwa okresy 1945-1969 i lata siedemdziesiąte. Wspólnym mianownikiem dla tych dwóch okresów jest dążenie do rozwoju rynku. Korporacje międzynarodowe zetknęły się z rosnącym nacjonalizmem i regionalizmem co zaowocowało wyzwoleniem wielu krajów będących do tej pory koloniami wielkich mocarstw.

Od końca wojny do końca lat sześćdziesiątych przemysłem najbardziej ekspansywnym był przemysł USA, jednak pod względem tempa wzrostu, w latach siedemdziesiątych Japonia przejęła pozycję międzynarodowego lidera.

Epoka globalna od 1970r. przedsiębiorstwa zmieniały swoje docelowe rynki, z rynków poszczególnych krajów na rynek globalny obejmujący cały świat. W latach osiemdziesiątych w ślad za ponadnarodowymi korporacjami handlowymi podążyły organizacje nie zorientowane na zysk: uniwersytety, związki zawodowe i inne. Obecnie obok produkcji i dystrybucji, globalizacja obejmuje działalność usługową i społeczną.

Konsekwencją pojawienia się przemysłów globalnych jest globalizacja zarządzania. Przemysł globalny nie jest tym samym co przemysł wielonarodowy. Firma wielonarodowa jest systemem złożonym z autonomicznych jednostek, działających w różnych krajach i dostosowanych do warunków lokalnych. Strategię takiej firmy buduje się w oparciu o strategie lokalnych koncernów oraz elementy wspólne dla całego koncernu, na poziomie strategii ogólnej. Firma taka musi umieć dostosować się do specyfiki poszczególnych regionów, specyfiki rynków narodowych i szanować kulturę krajów- gospodarzy. Stosunki pomiędzy ludźmi powinny opierać się na wzajemności i polegać muszą na wymianie szeroko rozumianych korzyści.

Firma globalna funkcjonuje w sposób odmienny od firmy wielonarodowej. W taki sposób integruje swoją działalność aby wychwycić powiązania między krajami. W firmie globalnej w zasadzie nie występują strategie cząstkowe wypracowywane w poszczególnych krajach. Strategia jest silnie skoordynowana i powstaje jako strategia globalna w centrali firmy. W praktyce jednak zawsze musi istnieć pewien margines swobody dla działalności lokalnej. Utrzymanie równowagi pomiędzy tymi dwoma perspektywami daje szansę na rozwój i prawidłowe funkcjonowanie korporacji.

Drugą istotną różnicą występującą pomiędzy firmą wielonarodową a globalną jest kryterium wyodrębnienia jednostek. W firmie wielonarodowej jest to geografia państw natomiast w firmie globalnej produkt lub rzadziej obszar działania. 

Ogromny wzrost liczby i potęgi korporacji ponadnarodowych we współczesnej gospodarce światowej doprowadził do tego, że niektórzy wyrażają obawy, iż gospodarka światowa zostanie w najbliższym czasie całkowicie zdominowana przez wielkie korporacje ponadnarodowe i wielonarodowe, które będą miały jednakową strategię działania, bez uwzględniania swojego charakteru narodowego i tym bardziej interesów kraju, w którym mają macierzystą siedzibę. Obawy przed zdominowaniem gospodarki światowej przez wielkie korporacje mają często swoje źródło w zbyt emocjonalnej ocenie efektów działalności tych korporacji. Korporacje te uważa się za główne siły napędzające proces globalizacji w gospodarce światowej, i w zależności od sposobu w jaki oceniany jest sam proces globalizacji i jej efekty, ocena ta przenosi się w sposób prosty na wizerunek korporacji.

Obiektywna ocena działalności korporacji międzynarodowych i ich wpływ na funkcjonowanie gospodarki światowej jest bardzo trudna do przeprowadzenia i wymaga przeprowadzenia długich i żmudnych badań empirycznych. Częściej badania dotyczą innych aspektów działalności korporacji, takich jak: ich wpływ na kształtowanie się międzynarodowego podziału pracy, działalności rządów, wielkość i kierunki przepływów towarów, kapitałów i technologii. Wiadomo bowiem, że wiele korporacji ponadnarodowych dysponuje wyższymi przychodami ze sprzedaży swoich towarów i usług niż wynosi wartość PKB niejednego średniej wielkości państwa. Korporacje te dysponowały na początku lat 90. Ponad 80 proc. światowych zasobów technologii 

2. Oprócz technologii korporacje te kontrolują znaczną część światowych zasobów surowców oraz zatrudniają wielką ilość najwyżej kwalifikowanych specjalistów. Także około jednej trzeciej wartości handlu światowego przypadało w połowie lat 90. Na obroty między korporacjami międzynarodowymi i ich filiami.

Ogromna większość korporacji międzynarodowych ma swoją siedzibę główną w krajach wysoko rozwiniętych. Prawie połowa korporacji ma swoją siedzibę macierzystą w pięciu najbardziej gospodarczo rozwiniętych krajach, tj. USA, Japonii, Francji, Niemczech i Wielkiej Brytanii. Według niektórych szacunków, na całym świecie działało w 1993 roku około 40 tyś. korporacji wielonarodowych i ponadnarodowych. Wśród tej liczby, na sto największych korporacji przypadała jedna trzecia obrotów ogółem, oraz jedna trzecia bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Wspomniana setka największych korporacji zatrudniała na całym świecie w 1995 roku 5 min. pracowników, tj. 16 procent ogółu pracowników zatrudnionych we wszystkich przedsiębiorstwach międzynarodowych. 

Sama wielkość korporacji wielonarodowych i ponadnarodowych niewiele jeszcze mówi o ich zasięgu. Faktem jest, że przeciętna korporacja produkowała więcej niż dwie trzecie swoich wyrobów w kraju macierzystym. Tam też zatrudniała większość pracowników. Pewna ich liczba uzyskiwała jednak większość swych dochodów z produkcji i sprzedaży swoich wyrobów na rynku międzynarodowym.

Przeprowadzone w ramach UNCTAD (konferencji Narodów Zjednoczonych ds. handlu i Rozwoju) badania miały na celu umiędzynarodowienie przedsiębiorstwa. Ich efektem było opracowanie tzw. wskaźnika transnacjonalizacji, który obejmuje przeciętny udział kapitału zagranicznego, udział w sprzedaży zagranicznej i udział zatrudnionych pracowników w zagranicznych filiach i oddziałach danej korporacji. Według tego wskaźnika na pierwszym miejscu znalazł się koncern Nestle ze Szwajcarii. Jest rzeczą interesującą, że żaden z największych pod względem kapitału na świecie koncernów nie został ujęty w zestawieniu przez ekspertów UNCTAD na liście największych korporacji ponadnarodowych. Wskazuje to wyraźnie, ze nie można mówić o przejęciu kontroli nad gospodarka światową przez wielkie korporacje, gdyż dalej głównym miejscem działalności gospodarczej pozostają nadal ich kraje macierzyste. Jednak nie można zapominać, że korporacje wielonarodowe i ponadnarodowe obejmują już swoim zasięgiem jedną czwartą światowej produkcji i działają prawie we wszystkich zakątkach świata. W podejmowaniu decyzji o inwestowaniu w tym czy innym kraju korporacje kierują się przede wszystkim przesłankami rynkowymi, jeżeli w kraju macierzystym koszty produkcji są zbyt wysokie lub istnieją inne bariery swobodnego prowadzenia działalności gospodarczej (wysokie podatki, restrykcyjne przepisy ekologiczne, wysokie koszty socjalne itp.) to wówczas przenoszą działalność gospodarczą do innych krajów gdzie znajdują optymalne warunki do rozwoju. Rządy państw, aby przeciwdziałać ucieczce kapitału za granicę powinny liberalizować przepisy i tworzyć różne zachęty do inwestowania przez inwestorów krajowych i zagranicznych.

lokalizacyjnych gospodarki oraz ryzyka towarzyszącego zagranicznym inwestycjom. Głównymi walorami lokalizacyjnymi polskiej gospodarki są:3

Zwłaszcza walor rynkowy jest szczególnie istotny ze względu na dużą ilość konsumentów, ich rozwinięte potrzeby, preferencje i rosnące dochody.

Wraz z rozwojem korporacji globalnych oraz globalnego rynku pojawiło się nowe pojęcie zarządzania na poziomie globalnym. Zarządzanie globalne wymaga identyfikacji szans i zagrożeń pojawiających się na światowym rynku oraz dostosowania do nich procesów projektowania i wytwarzania .

powrót do strony głównej