W jakim zakątku świata nie ma Polaków? Jesteśmy wszędzie i turysta polski często może natrafić na Polaków i polonika. Sam tego doświadczyłem podczas licznych podróży po świecie; łącznie zwiedziłem dotychczas 51 państw i terytoriów, a w tym roku będę po raz pierwszy w Rosji, Finlandii, Estonii, na Białorusi, Litwie i Łotwie, Luksemburgu i San Marino. Gdziekolwiek byłem szukałem trwałe polonika. I dużo ich znalazłem.

Są polonika, które wielu z nas widziało czy słyszało o nich, jak np. o ładnych pomnikach Kościuszki i Pułaskiego w Waszyngtonie, o polonikach na Łuku Triumfalnym w Paryżu, o pomniku gen. Bema w Budapeszcie czy polskim kościele św. Stanisława w Rzymie.

Poloników na świecie jest jednak tak wiele, że przeciętny Polak w ogóle nie ma o tym pojęcia. Kto np. wie o tym, że jeden z pięknych zamków nad Loarą we Francji – w Montresor w 1849 r. kupiła dla swego syna hrabiego Ksawerego Branickiego matka Róża z Potockich Władysławowa Branicka i że do tej pory jest on w rękach polskich? Z historii wiemy o brawurowym zdobyciu przez polskich szwoleżerów wąwozu Somosierra w Hiszpanii w 1808 r., które otworzyło armii Napoleona drogę do Madrytu. Jednak kto z Polaków wie, że w tym wąwozie, przez który przejeżdżałem w 1996 r., jest umieszczona tablica upamiętniająca to polskie zwycięstwo?

Kto wie, że w katolickiej katedrze westminsterskiej w Londynie jest tablica Matki Boskiej Ostrobramskiej, którą ufundowali w 1944 r. polscy lotnicy pochodzący z Wilna? Kto wie, że w hiszpańskiej miejscowości Torrelodones jest „Park Polski”? Kto wie, że pod Górą Gellerta w Budapeszcie jest kaplica MB Częstochowskiej? Kto wie, że w Schondorfie koło Monachium jest pomnik wielkiego polskiego uczonego - filologa Tadeusza Zielińskiego, który tu zmarł w 1944 r.? Kto wie, że na cmentarzu w La Mandria di Chivasso koło Turynu we Włoszech jest tablica pamiątkowa ku czci spoczywających tam 118 żołnierzy Błękitnej Armii gen. Józefa Hallera i że w tym miasteczku w 1918 r. rozpoczęto formowanie z jeńców-Polaków z byłej armii austriackiej pułku artylerii i że sztandar dla tego pułku ufundowało wówczas miasto La Mandria de Chivasso? Kto wie, że w kanadyjskim mieście Niagara Falls, na terenie którego jest słynny wodospad Niagara, jest tablica inż. Kazimierza Gzowskiego, upamiętniająca jego zasługi dla Kanady? Kto wie, że w brazylijskiej Kurtybie jest Pomnik Polskiego Siewcy, który oddaje hołd Polakom – pionierom rolnictwa w stanie Parana? Kto wie, że w kamienicy na tyłach pojezuickiego kościoła „Am Hof” w Wiedniu mieszkał w latach 1565-67 św. Stanisław Kostka, i że dzisiaj jest tam kaplica św. Stanisława Kostki? Kto wreszcie wie, że restauracji płótna o długości 16 m i wysokości 2,5 m obrazującego hołd składany Matce Boskiej, znajdującego się w kościele anglikańskim w mieście Collie w Zachodniej Australii i uznanego za narodowe dziedzictwo Australii, dokonała w 1994 r. Polka – Barbara Cenowa, absolwentka Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu? Itd., itd.

Dobrze by było, gdyby ktoś zebrał i wydał w formie książki informator chociażby tylko o najciekawszych polonikach na świecie. Byłaby to fascynująca lektura. – Kto wie, może sam się za to wezmę.

Mało kto wie jak duże były polskie powiazania dynastyczne z dynastiami i władcami obcych państw. I tak, jeśli chodzi o Polki, to: siostra księcia Mieszka I – Adelajda (X w.) była żoną księcia węgierskiego Gejzy (zm. 997) i matką pierwszego króla Węgier św. Stefana; nieznana z imienia córka króla Mieszka II była żoną króla węgierskiego Beli I (zm. 1063); córka księcia Bolesława Krzywoustego – Agnieszka (1137-1182) była żoną księcia kijowskiego Mścisława Izasławicza; córka króla Kazimierza Wielkiego – Anna (zm. 1425) była żoną księcia Teck (Wirtembergia, Niemcy) Ulryka; Polska Anna Gruszecka była żoną cara moskiewskiego Fiodora III Aleksiejewicza (zm. 1682); córka króla Zygmunta III Wazy – Anna Katarzyna Konstancja (1619-1651) była żoną księcia neuburskiego (Bawaria) Filipa Wilhelma; księżniczka mazowiecka Cymbarka (1394-1429) była żoną księcia Ernesta Żelaznego Habsburga i matką późniejszego cesarza Fryderyka III; córka króla polskiego Władysława Łokietka - Elżbieta Łokietkówna (1305-1380) była żoną króla węgierskiego Karola Roberta i matką króla węgierskiego Ludwika Wielkiego; córka króla Kazimierza Wielkiego – Elżbieta (1326-1361) była żoną księcia zachodniopomorskiego Bogusława V i matką Elżbiety, żony cesarza Karola IV Habsburga (Austria); córka króla polskiego Przemysława II – Elżbieta Ryksa (1288-1335) była żoną króla czeskiego Wacława II, następnie księcia austriackiego i króla Czech Rudolfa III; córka króla Mieszka II – Gertruda (1025-1108) była żoną księcia kijowskiego Izasława; córka króla Kazimierza Jagiellończyka – Jadwiga Jagiellonka (1457-1502) była żoną księcia bawarskiego (Landhust) Jerzego; córka księcia Bolesława Krzywoustego – Judyta (1130-1170) była żoną marghrabiego brandenburskiego Ottona, syna Albrechta Niedźwiedzia; córka króla Zygmunta I Starego – Katarzyna Jagiellonka (1526-1583) była żoną króla szwedzkiego Jana; córka króla Stanisława Leszczyńskiego – Maria Leszczyńska (1703-1768) była żoną króla francuskiego Ludwika XV; Polka Marta Skowrońska (1684-1727) była żoną cara rosyjskiego Piotra I i w latach 1725-27 cesarzową rosyjską jako Katarzyna I; córka wojewody sandomierskiego Jerzego Mniszcha - Maryna Mniszchówna (1588-1614) była żoną cara moskiewskiego Dymitra Samozwańca I; Ludwika Karolina Radziwiłłówna (1667-1695) była żoną księcia neuburskiego i następnie elektora Palatynatu Karola III Filipa; córka księcia Bolesława Krzywoustego – Ryksa (1116-1155) była żoną królów szwedzkich Magnusa i Swerkera; córka księcia Władysława II Wygnańca – Ryksa (ok. 1128-po 1166) była żoną króla Kasytlii (Hiszpania) Alfonsa VII; córka księcia Leszka Białego – bł. Salomea (1211-1268) była żoną króla halickiego (Węgry) Kolomana; córka księcia Mieszka I – Świętosława-Sygryda (967-1014) była żoną króla Szwecji Eryka Zwycięskiego (zm. 995), a potem króla Danii Swena I Widłobrodego i matką króla Szwecji Olafa III i króla Danii i Anglii Kanuta Wielkiego; córka księcia Kazimierza Odnowiciela – Świętosława-Svatava (zm. 1126) była żoną księcia czeskiego Wratysława II.

Można tu dodać, że wnuczka króla Jana III Sobieskiego - Maria Klementyna Sobieska (1702-1735) była żoną Jakuba III Stuarta, pretendenta do tronu angielskiego, że Maria Walewska w latach 1807-18 była kochanką Napoleona I, a ich syn Aleksandre Colonna Walewski był za cesarza Napoleona III w latach 1855-60 ministerm spraw zagraniczych Francji i że Joanna Grudzińska (1799-1831) była żoną wielkiego księcia rosyjskiego Konstantyna Pawłowicza, syna cara Pawła I.

W przemówieniu wygłoszonym w polskim parlamencie na początku 1996 r. królowa brytyjska Elżbieta II wiele miejsca poświęciła przypomnieniu związków i kontaktów dynastycznych angielsko-polskich. A kontakty te rozpoczęły się prawie 1000 lat temu. Zapoczątkował je Kanut Wielki, koronowany w 1016 r. na króla Anglii.

Po kądzieli Kanut był wnukiem księcia polskiego Mieszka I i siostrzeńcem króla Bolesława Chrobrego. Jego matka, książniczka Świętosława, zwana też Storradą, córka Mieszka I i Dobrawy, pierwsze małżeństwo zawarła z Erykiem Zwycięskim. Powtórnie wyszła za mąż za króla duńskiego Swena Widłobrodego. Z tego związku ok. 995 r. urodził się Kanut (zm. 1035), król również Danii od 1018 r. i Norwegii od 1028.

Nawiązanie przez Elżbietę II do polsko-angielskich związków i kontaktów dynastycznych dobitnie świadczy, że wspólna historia, choćby jej najmniejszy ślad, ma naprawdę żywy wymiar i nie pozostaje bez znaczenia na sprawy bieżące.

Chińczycy są wyjątkowo zakochani w polskiej muzyce i sztuce ludowej. Muzyka Chopina rozbrzmiewa w Chinach na pewno częściej niż w niejednym państwie europejskim (np. na Bałkanach). Na Tajwanie działa nawet Towarzystwo Chopinowskie. Zespół Pieśni i Tańca „Mazowsze” występował w Chinach już cztery razy, odnosząc wprost niebywały sukcesy. W ubiegłym roku na międzynarodowym festiwalu folklorystycznym odbywanym w Chinach, Chińczycy uznali ten zespół za najlepszy na świecie.

W maju 2005 r. odbywały się w Pekinie Dni Kultury Polskiej. Rozpoczęło je odsłonięcie popiersia wielkiego pianisty polskiego Ignacego Jana Paderewskiego w stolicy Chin – Pekinie. W sali koncertowej na terenie cesarskiego Miasta Zakazanego występował z wielkim powodzeniem pianista Janusz Olejniczak, grając utwory Chopina, Bacewicz, Kilara i Góreckiego. Poza tym chińscy melomani i miłośnicy polskiej muzyki mieli okazję posłuchać Michała Urbaniaka, Tomasza Stańki i Leszka Możdżera z zespołami oraz posłuchać śpiewaków poznańskich zespołów Affabre Concinui i Grupy MoCarta.

Jednocześnie w Chińskiej Galerii Narodowej czynna była wystawa polskiej sztuki ludowej, która i tym razem przyciągnęła masę Chińczyków.

Tą miejscowością pełną poloników jest Nancy, duże miasto we Francji, w Lotaryngii, administracyjny ośrodek departamentu Meurthe-et-Moselle. W latach 1735-66 Nancy z nadania króla Ludwika XV, który w 1725 roku poślubił córkę Leszczyńskiego Marię, było rezydencją pochodzącego ze Lwowa byłego króla polskiego (1704-09 i 1733-36) Stanisława Leszczyńskiego, jako władcy Lotaryngii; na lata te i dzięki Leszczyńskiemu przypada rozkwit miasta; Nancy stanowi dziś jeden z najpiękniejszych w Europie zespołów urbanistyczno-architektonicznych; z tego okresu pochodzą szerokie ulice o jednolitej zabudowie i monumentalne place, jak np. Plac Królewski - obecnie zwany Placem Stanisława (Place Stanislas) oraz piękne, monumentalne budowle, m.in. Pałac Rządowy, ratusz, kościoły St. Joseph i Notre Dame-de-Bon-Secours, Hotel des Missions Royales i 3 bramy miejskie. Architekt nadworny Stanisława Leszczyńskiego i główny budowniczy stanisławowskiego Nancy – Emmanueal Here de Corny swoje projekty budowlane wydał w 1762 roku w dziele „Recueil des fondationa et erablissements faits par le roi de Pologne”. Na Placu Stanisława stoi okazały pomnik Stanisława Leszczyńskiego; w ratuszu znajduje się malowidło Apoteoza Stanisława Leszczyńskiego; w kościele Notre Dame-de-Bon-Secours jest grobowiec króla Leszczyńskiego i jego żony, którego konserwacji dokonali ostatnio polscy konserwatorzy. Założona przez Leszczyńskiego w Nancy Academia Stanislai zyskała rozgłos w Europie. Dzisiaj imię Stanisława naszą też w Nancy główna ulica, szpitale, hotele, restauracje, a nawet wyrabiane tutaj ciasta i nalewki. Na tutejszym uniwersytecie jest od 1932 r. katedra języka, literatury i kultury polskiej, którą kierował prof. J. Moise, potem do 1978 r. Z. Markiewicz, następnie wybitny historyk D. Deauvois. W 1966 r. doktorem honoris causa Uniwersytetu w Nancy został prof. Stanisław Lorenz, dyrektor Muzeum Narodowego w Warszawie, a w 1982 r. prof. Adam Schaff. Z kolei szereg profesorów uniwersytetu w Nancy miało powiązania z nauką polską. I tak prof. chemii Victor A.F. Grignard /1871-1935) był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie i Polskiego Tow. Chemicznego, a prof. chemii Albin Haller (1849-1925) był członkiem honorowym Polskiego Tow. Chemicznego. W Nancy zmarł W mieście żywe są tradycje współpracy i przyjaźni polsko-francuskiej, którą pielęgnuje również miejscowa Polonia, skupiona przy polskim ośrodku duszpasterskim. Nancy jest miastem partnerskim Lublina.