Poniżej artykuł wyjaśniający tło i przyczyny sporu pomiędzy „S” IENESP a PAN.

W Dziekanowie Leśnym przy Konopnickiej 1 mieścił się kiedyś Instytut Ekologii Polskiej Akademii Nauk. Olbrzymi teren, kilka budynków, blisko 300 pracowników, 50-letnie tradycje badawcze itp. Niestety ostatnio instytut nie miał szczęścia. Umiejętności menedżerskie dyrekcji pozostawiały wiele do życzenia, Komitet Badań Naukowych obniżył kategorię Instytutu do trzeciej i w ślad za tym obniżał dotację statutową o 30% rocznie, zaś kierownictwo PAN przez dłuższy czas zapomniało o swoich obowiązkach nadzorczych. W imię ratowania Instytutu, pracownicy – mimo bardzo niskich płac - zgodzili się w 2001 roku na 2-tygodniowe urlopy bezpłatne, które zaproponowała dyrekcja, wstrzymywali się przez dłuższy czas z dochodzeniem swych roszczeń z tytułu nie wypłaconych „trzynastek” (wystąpili dopiero latem 2002 roku, gdy likwidacja Instytutu była już nieuchronna), itp.

Solidarność IENESP (Instytutów Ekologii, Nauk Ekonomicznych i Studiów Politycznych), która od lat alarmowała i interweniowała nikt nie chciał słuchać. A związkowcy byli uparci – dotarli nawet do kancelarii premiera Jerzego Buzka. Niestety na próżno. Propozycji ratowania Instytutu, polegającą na jego restrukturyzowaniu i wypłaceniu przez pewien okres tzw. minimalnego ustawowego wynagrodzenia nie podjęto. Jakby to było, by profesor zarabiał tyle ile pracownik techniczny (czyli 800zł)? Wstyd. W oczach PANow-skich decydentów jednak żadnym wstydem nie było zwolnienie ludzi, posiadających ponad 20-letni staż pracy w samym Instytucie. Niektórym udało się załapać na świadczenie przedemerytalne, inni pozostają na bezrobociu bez perspektyw pracy. Ale który z PANowskich decydentów się tym przejął? Natomiast przez lata walczono z Solidarnością, która miała czelność walczyć o prawa ludzi, żądać efektywnego zarządzania Instytutem a od Akademii wypełnienia swej funkcji nadzorcy.

W lecie 2002 roku, gdy sytuacja finansowa stała się tragiczna rozpoczęto restrukturyzację Instytutu polegającą na zwolnieniu pracowników. Restrukturyzację pomyślano jako wstęp do likwidacji Instytutu i pozbycia się niewygodnej dla Akademii organizacji związkowej. Członkowie komisji rewizyjnej Związku nie byli bowiem chronieni przy zwolnieniach grupowych. Solidarność zaaregowała – akcją pozwów pracowniczych do Sądu Pracy o wypłatę zaległych trzynastek i odsetek ustawowych za 2000 i 2001 rok. Instytut wypłacił zatem powodom w lecie 2002 roku – trzynastki. Część pracowników wycofała pozwy, natomiast związkowcy w większości je podtrzymali - w sprawie odsetek ustawowych.

Jesienią 2002 roku działania likwidacyjne nabrały rozpędu. 10 września Prezydium PAN podjął uchwałę o likwidacji Instytutu w trybie przekształcenia i utworzeniu nowej placówki – Centrum Badań Ekologicznych PAN. W tym ostatnim zatrudnionych miało być kilkadziesiąt osób, ci bardziej „pokorni”. Do Instytutu zaś wkroczył likwidator.

Przeciwko likwidacji Instytutu i kolejnym zwolnieniom wystąpiła znowu Solidarność. Negatywne stanowisko związku i niedociągnięcia w procedurze konsultacyjnej, zmusiły pracodawcę do wycofania listopadowych zwolnień i wypowiedzenia stosunku pracy po raz drugi - w grudniu 2002 roku. Jednak 12 działaczy związkowych nie zgodziło się na wycofanie i ponowne zwolnienie, i po raz drugi wniosło pozwy do Sądu Pracy o uznanie kolejnego wypowiedzenia za bezskuteczne. Równocześnie w marcu 2003 roku z inicjatywy „Solidarności” – 26 pracowników złożyło pozwy o wypłatę należnych trzynastek za 2002 i 2003 rok. Wielu innych pracowników poszło w ślady związkowców i złożyło indywidualne wnioski. Także wskutek presji związkowej, Instytut umorzył pożyczki z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych zwolnionym pracownikom. W rezultacie działań Solidarności, Instytut Ekologii w likwidacji i Polska Akademia Nauk stanęły wobec masowej serii procesów sądowych: o odsetki ustawowe od trzynastek za 2000 i 2001 rok, o trzynastki za rok 2002 i 2003 wraz z odsetkami ustawowymi za ww. lata, o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne i o rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia. Sam Związek reprezentował pracowników w ponad 70 sprawach.

W tej sytuacji, wobec opóźnień w likwidacji Instytutu Ekologii, Prezydium Akademii w dniu 11 kwietnia 2003 r. wyznaczyło nowy termin likwidacji Instytutu - 30 maja z możliwością przedłużenia decyzją Prezesa PAN. Podejmując kolejne rozstrzygnięcia nie uchroniono się od błędów formalnych. Uchwała z dnia 11 kwietnia przyjęto z mocą wsteczną tj. od 1.04.2003 r, z kolei decyzja o przedłużenie likwidacji podjęta została 1 lipca tj. po 30 dniach od upływu terminu samej uchwały PAN. Błędy te wykorzystała Solidarność i Akademia stanęła wobec nowego wyzwania – nieustannych postępowań administracyjnych, wnioskami o unieważnienie uchwał skierowanymi do Rady Ministrów i postępowaniami przed NSA. I tak przedmiotem skargi stała się uchwała Prezydium PAN o likwidacji Instytutu Ekologii, decyzję Prezesa PAN w/s likwidacji, uchwała o nowym terminie likwidacji itd. Wprawdzie NSA odrzucał skargi związkowe motywując, iż nie jest władny w sprawach nadrzędności i podległości organizacyjnej, ale po każdej odrzuconej skardze pojawiała się nowa dotycząca innej kwestii administracyjnej związanej z likwidacją PAN. Związek zaczął też coraz głośniej żądać odszkodowania z tytułu utraconych dochodów ze składek.

W tej sytuacji Akademia podjęła próbę rozwiązania problemu. Uzyskano ponad 1 mln zł z rezerwy rządowej na zakończenie likwidacji. Następnie podpisano z byłymi pracownikowi Instytutu ugody, w myśl których pracownicy otrzymali należne trzynastki w zamian za rezygnację z odsetek. Nowy likwidator dyrektor Roman Bartczak podjął także rozmowy z Solidarnością. W ich efekcie doszło do porozumienia w/s wypłaty procesującym się związkowcom - trzynastek za 2002 i 2003, odsetek ustawowych za 2000-2001 rok, odszkodowań w sprawie 4 adiunktek (sprawa zwolnienia 4 pracowników toczącego się w Sądzie Pracy od 1998 roku) oraz 3-miesięcznych odszkodowań z tytułu zwolnień z pracy. Realizacja ostatniego z tych zobowiązań nastąpiła pod koniec stycznia 2004 roku.

Zadowolenie z zakończenia sporów pracowniczych w Akademii nie trwało długo, a to za sprawą kolejnych skarg administracyjnych do NSA złożone przez MOZ NSZZ „Solidarność” IENESP, w tym dotyczącym bezczynności Prezesa PAN w/s wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o wpisie do rejestru otwarcia likwidacji (a decyzja ta w świetle ustawy o PAN jest decyzją ostateczną w rozumieniu KPA, czyli Sąd nie będzie mógł odrzucić skargi) oraz w/s bezczynności w udostępnianiu dokumentów publicznych i decyzji w sprawach wpisu do rejestru instytutów.

MOZ IENESP zadeklarował gotowość zakończenia sporu w sprawie likwidacji Instytutu Ekologii, ale pod warunkiem, iż roszczenia Związku z tytułu utraconych dochodów w związku z likwidacją zostaną zaspokojone. Przyznanie jednak organizacji społecznej odszkodowania w związku z likwidacją Instytutu dla władz wydaje się być niebezpiecznym precedensem. Otwierałby drogę do podobnych roszczeń w innych sprawach administracyjnych. Spór w sprawie likwidacji Instytutu Ekologii PAN prawdopodobnie znajdzie w końcu swój finał w sądzie. Jakie będzie ostateczne orzeczenie? No cóż, temida potrafi być ślepa, gdy trzeba chronić interesy możnych naszego kraju. Ale sprawiedliwość w procesach sądowych też się zdarza.

Instytut Ekologii de facto już nie istnieje. Jego następca Centrum Badań Ekologicznych ledwo wegetuje i nie wiadomo jak długo się utrzyma. Ludzi zwolniono, a badań ekologicznych prowadzi się teraz jak na lekarstwo. Pod względem rachunkowym likwidacja kosztowała drożej niż proponowana przez Związek - restrukturyzacja. Gdy opowiada się o likwidacji Instytutu, nikt nie chce wierzyć. Jak to, w dobie naszego wejścia do Unii Europejskiej, gdy słowo ochrona środowiska jest na wszystkich ustach i ma być jednym z działań priorytetowych, likwiduje się Instytut Ekologii?

Dr Daniel Alain Korona

Zgodnie z art.210§1 pkt.8 ordynacji podatkowej, decyzja powinna zawierać podpis osoby upoważnionej, z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego. Podobny zapis występuje także w Kodeksie Postępowania Administracyjnego. W styczniu br. Pani Barbarze Z. urząd skarbowy Warszawa-Wawer przesłał decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego i zaległość podatkową za rok 1998. Decyzja nr US39/DL/14/206/04 datowana jest z 15 stycznia br. Przeglądając decyzję nasz podatnik zauważył, że decyzja nie została podpisana, zabrakło także imienia i nazwiska, stanowiska służbowego lub pieczątki osoby upoważnionej. Słowem decyzja nie spełnia wymogów formalnych. Żeby było jeszcze ciekawiej w grudniu, gdy nasz podatnik przybył do urzędu zapoznać się z materiałem dowodowym (w trakcie 7-dniowego terminu wyznaczonego przez urząd), okazało się że była już wystawiona i podpisana decyzja z datą grudniową. Decyzji tej ostatecznie podatnikowi nie doręczono, ale zdarzenie to wiele mówi o sposobie działania organu podatkowego i o pozorności postępowania podatkowego. Nota bene podatnikowi odmówiono udostępnienia materiału dowodowego – niezgodnie z art.178§1 ordynacji i nie wydano także żadnego postanowienia o odmowie udostępnienia akt, co przewiduje art.179§1 cytowanej ustawy. Sprawa trafiła do Dyrektora Izby Skarbowej.

Czy można dokonywać egzekucji po terminie przedawnienia i mimo niedoręczenia decyzji. Okazuje się, że tak. 6.01.2004 r. Adam P został powiadomiony w zakładzie pracy, że US Warszawa Mokotów wystąpił o zajęcie jego wynagrodzenia (egzekucja) z tytułu zaległości podatkowej za rok 1997. Rzecz w tym, że Adam P nie otrzymał żadnej decyzji, nie przesłano żadnego upomnienia, do czego zobowiązuje ustawa, a samo zobowiązanie podatkowe zgodnie z art.59§1 pkt.9 ordynacji podatkowej wygasa wraz z terminem przedawnienia. Zgodnie z art.70§1 ordynacji przedawnienie następuje z mocy prawa po upływie 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym wystąpił obowiązek podatkowy. Oznacza to, że termin przedawnienia dla zobowiązań podatkowych za rok 1997 upłynął w dniu 31.12.2003 r. Bieg terminu przedawnienia może być przerwany przez zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został poinformowany (art. 70§4 ordynacji). Do dnia 31 grudnia nie poinformowano podatnika o zastosowaniu środka egzekucyjnego. Teoretycznie nie ma podstaw prawnych egzekucji. Adam P zgłosił zarzuty do postępowanie egzekucyjnego. Początkowo w urzędzie oświadczono mu, że egzekucja zostanie cofnięta, ale ostatecznie urząd nie uznał zgłoszonych zarzutów.

Urząd twierdzi, iż decyzję doręczono poprzez pozostawienie jej w urzędzie dzielnicowym i że pracownik urzędu pozostawił na drzwiach mieszkania odpowiednie zawiadomienie. Ordynacja podatkowa w sposób jasny i klarowny określa tryb postępowania doręczającego – w domu lub w miejscu pracy (art.148§1), ewentualnie w siedzibie urzędu – tzn. gdy podatnik jest obecny (art.148§2). W przypadku niemożności doręczenia w tym trybie, pismo doręcza się domownikami lub sąsiadowi, pod warunkiem że zobowiążą się doręczyć pismo i zostawiając zawiadomienie w drzwiach (art.149) Brak zobowiązania doręczenia i brak zawiadomienia są równoznaczne z nie doręczeniem. Gdy nie jest możliwe doręczenie w trybie art.148 i 149, dokonuje się doręczenia w trybie art.150 tj. poprzez pozostawienie na pocztę lub w urzędzie gminy (miasta). Ordynacja podatkowa nie przewiduje możliwości pozostawienia pisma w urzędzie dzielnicowym, a jedynie w urzędzie gminy. Warunkiem sine-qua-non jest jednak pozostawienie w widocznym miejscu zawiadomienia np. w oddawczej skrzynce pocztowej, na drzwiach o pozostawieniu pisma w urzędzie gminy. Tymczasem żadnego zawiadomienia o pozostawieniu pisma w urzędzie dzielnicowym, gminnym czy skarbowym nie pozostawiono. Ponadto tryb art.150 stosuje się dopiero, gdy wyczerpano możliwości doręczenia w trybie art.148 i 149. Organ podatkowy znał miejsce pracy podatnika, a zatem miał możliwość doręczenia pisma do zakładu pracy, gdyby podatnik nie odbierał pism w domu.

Tzw. egzekucje bez zawiadomienia przez organa podatkowe stały się nagminne. Pani K. pod koniec grudnia ubr. otrzymała pismo z urzędu skarbowego Warszawa-Praga o cofnięciu egzekucji. Pismo zdziwiło mocno naszego podatnika, skoro nie otrzymała wcześniej ani upomnienia, ani tytułu wykonawczego ani innego zawiadomienia egzekucyjnego. Podatnik sądził, iż zaszła pomyłka, ale nie. Jak wynikało z rachunku bankowego, organ podatkowy dokonał zajęcia środków pieniężnych, a następnie zwrócił pieniądze. O co w tym chodzi?

Urząd Skarbowy Warszawa Praga przestraszył się, gdy kilku podatników złożyło skargi do Izby Skarbowej na działania egzekucyjne podjęte z rażącym naruszeniem prawa. Podatnicy zwrócili uwagę, że ww. okoliczności stanowią przesłankę określoną w art.191 i 231 Kodeksu Karnego. Sprawa pani K się nie skończyła – rok 1997 uległ przedawnieniu, a rok 1998 wróciła do Izby Skarbowej, za sprawą wniosku podatnika o stwierdzenie nieważności decyzji.