Kiedy, w sierpniu 1980 roku zawiał wiatr od morza, to w Nowotarskich Zakładach Przemysłu Skórzanego „Podhale” ( zwanym kombinatem) , w którym było zatrudnionych ponad 8 tysięcy ludzi, przez cały wrzesień była prowadzona kampania wyboru delegatów z poszczególnych komórek organizacyjnych, na konferencję sprawozdawczo-wyborczą dotychczasowego związku zawodowego. Wielu delegatów liczyło, że na tej konferencji która miała się odbyć w sobotę 4 października 1980 roku, nie tylko zmienią dotychczasową Radę Zakładową ale założą „Solidarność”. Po rozmowach z delegatami: Józefem Ścisłowiczem i Marianem Gołczyńskim, o stanie przygotowań do założenia „S” doszedłem do wniosku, że jest to wątpliwe. Dlatego, 2 października 1980 roku, w czwartek po pracy, zorganizowałem w Zakładowym Ośrodku Obliczeniowym zebranie współpracowników, na którym zainaugurowano niezależny proces tworzenie się struktury NSZZ „Solidarność” w Nowotarskich Zakładach Przemysłu Skórzanego „Podhale”. Na zebraniu tym wybraliśmy trójkę : Halina Bańka, Ryszard Knapczyk i Piotr Szymusiak która oficjalnie przed południem następnego dnia, w przededniu zaplanowanej konferencji sprawozdawczo –wyborczej związków zawodowych, zgłosiła dyrektorowi NZPS „Podhale” ten fakt, poparty listami podpisów ponad 800 pracowników zebranych zaraz po naszym zebraniu. Dyrektor naczelny Bolesław Janicki w rozmowie telefonicznej ze mną wypomniał mi, jako pierwszemu podpisanemu na liście obecności z tego zebrania, że w ten sposób rozbijam mu załogę która już w sobotę 4 X 1980 na swojej konferencji sprawozdawczo-wyborczej będzie wybierała nowe władze związkowe.

Okazało się jednak, że wbrew woli tych delegatów którzy liczyli na powołanie komitetu założycielskiego „S”, konferencja wybrała nową Radę Zakładową ale związków branżowych. Jeden z delegatów, Marian Gołczyńskim telefonując do mojego domu wzywał mnie, abym przybył na konferencję i spróbował ratować sytuację. Kiedy przyjechałem, to po dyskusji przeprowadzonej w gronie delegatów przed salą obrad z prowadzącym tę konferencję Janem Kusiakiem stwierdziłem, że chyba nic już na niej nie da się zmienić i najlepiej będzie kiedy w poniedziałek zainteresowani delegaci przyjdą do Zakładowego Ośrodka Obliczeniowego gdzie jest już zalążek „S”.

Rzeczywiście w poniedziałek, Marian Gołczyńskim wraz z kilkoma pracownikami z wydziałów produkcyjnych zgłosił się do ośrodka obliczeniowego i ta grupa zainicjowała organizowanie „S” w skali całego kombinatu. Tego samego dnia rano przed rozpoczęciem pracy o godzinie 7-mej, kiedy ludzie wchodzili na zakład, przed ośrodkiem obliczeniowym stanął Tadeusz Figiel, pracownik tego ośrodka który był delegatem na sobotnią konferencję związkową, trzymając w rękach duży plakat informujący o spotkaniu z Małopolskim Komitetem Założycielskim „S”, które miało się odbyć w Miejskim Ośrodku Kultury w czwartek 9 X 1980. Grupa inicjatywna która 6 października 1980 r. zebrała się w ośrodku obliczeniowym, doprowadziła do zwołania jeszcze w październiku 1980 r. konferencji z udziałem około 200 delegatów załogi, na której powołano Komitet Założycielski „S” w NZPS ”Podhale” i wybrano zaocznie Tadeusza Figla przewodniczącym tego Komitetu a jego zastępcami: Bronisława Gibadło i Jana Głucha. Przewodniczyłem obradom tej inaugurującej działalność SOLIDARNOŚCI konferencji, a pomagała mi Stanisława Szatkowska, pracownica z zakładu obuwia.

Takim to sposobem realizował się największy cud w dziejach Polski, jakim był zryw pierwszej „Solidarności”, kiedy ludzie dotychczas bezsilni nagle poczuli, że mogą coś zrobić razem, nie oglądając się na nikogo, w ogóle nie patrząc do góry. Razem poczuli siłę, a podejmując ryzyko walki o swoje – po raz pierwszy w historii poczuli, czym jest godność.

Kiedy działała już statutowo wybrana w lutym 1981 r. Komisja Zakładowa „S” NZPS „Podhale”, to na jej wniosek rozpoczęła pracę w NZPS „Podhale” komisja resortowa Ministerstwa Przemysłu Lekkiego. Tematem prowadzonych od 4 maja 1981 r. wspólnych prac tej komisji i zespołu Komisji Zakładowej „S” było odtworzenie i ocena historycznych wydarzeń związanych:

Sześcioosobowej komisji resortowej przewodniczył Kazimierz Małolepszy a zespołowi Władysław Skalski - przewodniczący Komisji Zakładowej NSZZ „S”. W skład tego zespołu Komisja Zakładowa „S” delegowała obok przewodniczącego także: Stanisława Kaleciaka, Bronisława Gibadłę, Krzysztofa Owczarka, Augustyna Jodłowskiego i Wiktora Sowę. W wyniku wspólnie dokonanych ustaleń, udokumentowano okoliczności zwolnień z pracy i szantażowania pracowników, oficjalnie odtwarzając mechanizm represji i rolę w tym wszystkim poszczególnych decydentów. Krytycznie oceniono postępowanie ówczesnych członków dyrekcji NZPS „Podhale” i postawiono wniosek o odwołanie naczelnego dyrektora Bolesława Janickiego. Podpisanie końcowego protokółu ustaleń i wniosków ze wspólnych prac komisji i zespołu, nastąpiło w dniu 21 maja 1981 roku. Jego treść opublikowano w komunikacie nr 85 Sekcji Informacji KZ NSZZ „Solidarność” NZPS „Podhale” z dnia 29 maja 1981 roku. Dla zachowania historycznej pamięci, w wyniku wspólnych prac komisji resortowej MPL i zespołu KZ NSZZ ”S” opracowano dokument zawierający: krótką charakterystykę sytuacji w NZPS „Podhale” przed zaistniałymi przerwami w pracy, wydarzenia w dniu 26 VI 1976 i ustalenia związane z nie udzieleniem pracownikom NZPS”Podhale” zwolnień z pracy 9 VI 1979 na mszę odprawianą przez Papieża na nowotarskim lotnisku.

Sytuacja w 1976 roku przedstawiała się następująco:

Takie były niezmiernie ważne konsekwencje czerwca, zwiastujące zmierzch systemu komunistycznego w Polsce.

W maju 1981 r. kiedy jeszcze trwały wspólne obrady komisji resortowej i zespołu komisji zakładowej, dyrektor Zdzisław Snopek zaatakował mnie jako członka zespołu, o nie zbojkotowanie wyjazdu na wiec 27 VI 1976 do Nowego Sącza, choć kiedyś sam o tym wyjeździe zadecydował. To samo rozgłaszał po zakładzie Włodzimierz Żak, który będąc sekretarzem propagandy PZPR ten wyjazd wtedy przygotowywał. W reakcji na ten oszczerczy atak zawnioskowałem aby Komisja Zakładowa NSZZ „Solidarność” przeanalizowała sytuację bo jest on zainspirowaną prowokacją, mającą na celu zakwestionowanie wiarygodności prac i wniosków ustalonych oficjalnie w protokóle końcowym, zgodnie podpisanym przez wszystkich członków zespołu KZ NSZZ ”S” i członków komisji resortowej MPL.

Na zebraniu kilkudziesięcioosobowego Prezydium Komisji Zakładowej „S” które odbyło się w dniu 17 lipca 1981 roku wyjaśniłem, że:

w NZPS”Podhale” pracuję od 1965 roku zajmując się utworzeniem pierwszego w skali branży skórzanej, zakładowego ośrodka obliczeniowego. W 1976 roku ten ośrodek znajdował się jeszcze poza zakładem, w baraku na osiedlu Bór , w którym nie było ani komórki partyjnej ani delegatów na KSR, ani nawet głośnika zakładowego radiowęzła. Byłem bezpartyjny ale jako kierownik komórki organizacyjnej otrzymałem telefon w sobotę 26 VI 1976 tuż przed moim wyjściem do domu, w którym sekretarka dyrektora przekazała mi polecenie od dyrektora stawienia się w niedzielę rano, na służbowy, szkoleniowy wyjazd do Szczawnicy. Było to zaskoczenie gdyż będąc z dala od zakładu nie miałem bieżącego rozeznania jakie odbywają się w nim zebrania i czy to był prawdziwy cel wyjazdu. Nie sprawdzałem tego ani w sobotę popołudniu ani w niedzielę rano bo w radio, w telewizji i w RWE na temat wieców jeszcze nie informowano. Oczywiście pożałowałem, że z powodu własnej subordynacji zamiast zostać w domu dałem się „wrobić” przychodząc na wyjazd. Nie miałem pojęcia ilu było w autobusie takich jak ja pasażerów, głównie kierowników różnych komórek organizacyjnych i ich zastępców, zrezygnowanych i nieświadomych prawdziwego celu tej służbowej delegacji, ponieważ po sprawdzeniu listy obecności jechaliśmy wszyscy w milczeniu. Po drodze, jak się okazało nie do Szczawnicy ale do Nowego Sącza, mijały nas autobusy z Zakopanego i z Nowego Targu ( z Podhalańskiej Spółdzielni Pracy Rękodzieła Artystycznego „Cepelia”, z Oddziału Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej). Wiec w amfiteatrze przebiegał bez widocznego entuzjazmu wśród licznie tam dowiezionych ludzi. Z mównicy sekretarz KW PZPR , rolnik z Limanowej, ktoś z Gorlic i z nowosądeckiego ZNTK, coś tam odczytywali², a siedzący na ławkach oczekiwali kiedy się to wszystko skończy i będą z powrotem odwiezieni do domu. Aktywny był jedynie sekretarz PZPR Włodzimierz Żak, który kręcił się wśród ludzi z przygotowanym transparentem, robiąc zdjęcia. Nie przyjechał on do Nowego Sącza w autobusie w którym jechałem.

Prezydium KZ Prezydium Komisji Zakładowej „S” przyjęło moje wyjaśnienie w głosowaniu, o czym poinformowano załogę w komunikacie nr 116 Sekcji Informacji KZ NSZZ ”Solidarność” NZPS „Podhale” z dnia 20 lipca 1981 roku.

Sześć miesięcy później, w sobotnią noc 13 grudnia 1981 roku Służba Bezpieczeństwa internowała mnie w zakładzie karnym w Załężu koło Rzeszowa, uznając za wroga systemu i komunistycznej władzy decyzją 42/81 Komendanta Wojewódzkiego MO w Nowym Sączu. Z całej ośmiotysięcznej załogi NZPS „Podhale” esbecja internowała wszystkich⁶ członków zespołu KZ NSZZ „S” którzy podpisali protokół końcowych ustaleń z komisją resortową. Do zakładu karnego w Załężu transportowany byłem więźniarką wraz z: Władysławem Skalskim, Jerzym Mroczką, Stanisławem Żółtkiem z Nowego Targu oraz internowanymi z Zakopanego.

Do pracy na zajmowane dotychczas stanowisko kierownika Zakładowego Ośrodka Obliczeniowego w którym pracowało 40 osób wróciłem w pierwszej połowie miesiąca lutego 1982 roku. Ale z kombinatu odszedłem po przepracowaniu ponad 17 lat i w listopadzie 1982 roku rozpocząłem pracę w Zakładzie Drzewnym „Scanproduct” w Podczerwonem koło Czarnego Dunajca. Będąc kierownikiem tego zakładu, wchodzącego w skład przedsiębiorstwa zagranicznego należącego do szwedzkiego przedsiębiorcy udało mi się w nim stworzyć mini oazę emigracji wewnętrznej i wspomagać środkiem lokomocji grupę duszpasterstwa świeckich⁷ „Victoria”, w której czynnie uczestniczyłem. Kiedy przeszedłem do pracy w Spółdzielni Inwalidów „Harnaś” w Nowym Targu i próbowałem dla jej potrzeb korzystać z możliwości obliczeniowych zakładowego ośrodka NZPS „Podhale”, to dyrekcja kombinatu pismem z 26 lutego 1987 r. kierownika działu kadr odmówiła mi wstępu na teren zakładu. Bramę kombinatu przekroczyłem dopiero 25 marca 1992 roku kiedy zostałem zaproszony jako kierownik urzędu rejonowego w Nowym Targu na spotkanie organizowane w sali konferencyjnej z parlamentarzystami i syndykiem.

Dawno minął stan wojenny, NZPS”Podhale” uległo likwidacji i żyjąc już w III Rzeczpospolitej usłyszałem chichot nieboszczki SB kiedy czytałem teksty:

które powtarzały atak z maja 1981 roku, który był zdemaskowany na zebraniu Prezydium KZ NSZZ ”Solidarność”. Gdyby w tych tekstach chodziło o prawdę z tamtych lat, to nie byłoby w nich starannego przemilczenia treści opublikowanych w wymienionych komunikatach ^4,5 z 1981 roku.

Autorzy obu spreparowanych tekstów są osobami które nigdy w NZPS „Podhale” nie pracowały. Są ludźmi z zewnątrz, nie obciążonymi pracą w nadzorowanym przez Komitet Wojewódzki PZPR socjalistycznym zakładzie pracy ale liczącymi na zanik pamięci u ludzi pracujących w takim zakładzie. Po 1990 roku ze zdumieniem można się spotkać z opiniami panów z tworzącej się nowej klasy, zwanej dziś klasą polityczną, w których kopiują esbeckie metody dezinformacji i oczerniania świadków historii w celu wybielania ówczesnych jej sprawców. Tych decydentów, którzy wymuszali na podwładnych raz obecność na niedzielnym wiecu 27 VI 1976, a drugi raz nieobecność na piątkowej mszy na nowotarskim lotnisku 8 VI 1979, poprzez nie udzielanie pracownikom urlopów.

A trzeba pamiętać, że w okresie PRL-u władza manipulując ludzkimi zachowaniami wymuszała na pracownikach obecność na: pierwszomajowych pochodach, obchodach święta 22 lipca, wiecach, masówkach, akademiach październikowych, rajdach szlakami Lenina, niedzielnych pracach społecznych i kursach marksizmu-leninizmu. Sam fakt życia w systemie totalitarnym robił z człowieka jego ofiarę. Przez 40 lat totalitarnej władzy, całe miliony ludzi czując bezsilność i bezradność musiało pracować, przygnębionych wieloma ograniczeniami. To bezsilne godzenie się z peerelowską rzeczywistością bywa po 1990 roku oceniane ze strony ludzi z zewnątrz, jako rzekomo niedopuszczalny konformizm. Ale chociaż zdarzały się w minionym okresie i w stanie wojennym przykłady ludzkiego heroizmu czynów i zasług, żaden z pracowników peerlowskiego zakładu pracy nie ma obowiązku tłumaczenia się z tego: Dlaczego nie rzucał wyzwań totalitarnej władzy tylko żył wtedy życiem pomniejszonym? Dlaczego w minionym okresie nie walczył z ustrojem PRL? Dlaczego nie był rzecznikiem frontu odmowy i nie czuł się w pełni człowiekiem wolnym, wtedy mieszkańcem wolnego kraju?

7. Jan Studentowicz „Świadectwa Stanu Wojennego” str..221 Seria „Relacje i wspomnienia”: tom 2 IPN W-wa 2001.